Nhiều bậc phụ huynh thường có suy nghĩ: “Trẻ con cấp 2 thì biết gì mà định hướng, cứ tập trung học cho tốt là được!”. Tuy nhiên, định hướng nghề nghiệp ở lứa tuổi này không đồng nghĩa với việc ép con phải ký một “bản cam kết” sẽ làm nghề gì trong tương lai. Ở giai đoạn này, định hướng mang ý nghĩa là giúp con khám phá tiềm năng và xây dựng nền tảng.
Thực tế, cấp 2 (từ 11 đến 15 tuổi) là “thời điểm vàng” để bắt đầu. Dưới đây là những lý do và cách thức để cha mẹ đồng hành cùng con một cách tự nhiên và hiệu quả nhất:
1. Không phải “chọn nghề”, mà là “khám phá bản thân”
Giai đoạn dậy thì là lúc trẻ bắt đầu hình thành cái tôi và nhận thức rõ hơn về thế giới xung quanh. Đây là lúc tuyệt vời để cha mẹ giúp con tự trả lời câu hỏi: “Mình là ai?”.
- Thay vì hỏi “Lớn lên con muốn làm nghề gì?”, hãy quan sát và hỏi “Con thích làm việc gì nhất trong thời gian rảnh?” hoặc “Con cảm thấy mình học tốt môn nào nhất?”.
- Việc nhận biết con có thiên hướng về logic (toán học, khoa học), nghệ thuật (vẽ, âm nhạc), hay xã hội (thích giao tiếp, hoạt động tập thể) sẽ là chiếc la bàn đầu tiên cho tương lai.
2. Giúp con chọn đúng môi trường ở bậc THPT
Với chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay, học sinh cấp 3 sẽ phải lựa chọn các tổ hợp môn học ngay từ lớp 10. Nếu không có sự chuẩn bị từ cấp 2, con sẽ rất dễ bối rối và chọn sai.
- Khi đã lờ mờ hình dung được điểm mạnh và sở thích của mình từ những năm cấp 2, con sẽ tự tin hơn trong việc chọn tổ hợp môn tự nhiên hay xã hội khi bước vào cấp 3.
- Nó cũng giúp định hướng việc chọn trường cấp 3: trường chuyên, trường chú trọng ngoại ngữ, hay trường có nhiều hoạt động ngoại khóa.
3. Khuyến khích trải nghiệm thực tế thay vì lý thuyết sách vở
Đừng bắt con đọc những cuốn sách hướng nghiệp khô khan. Ở tuổi này, trẻ học hỏi tốt nhất thông qua trải nghiệm thực tế.
- Hãy cho con tham gia các câu lạc bộ ngoại khóa (tranh biện, STEM, nhiếp ảnh, thể thao) hoặc các hoạt động thiện nguyện. Những môi trường này giúp bộc lộ rõ nhất năng lực tiềm ẩn của trẻ.
- Nếu có cơ hội, hãy cho con đến nơi làm việc của ba mẹ hoặc người thân trong một ngày (Job Shadowing) để con quan sát thực tế công việc diễn ra như thế nào, từ đó phá vỡ những ảo tưởng xa rời thực tế.
4. Tập trung rèn luyện các “kỹ năng chuyển đổi” (Transferable Skills)
Thế giới thay đổi không ngừng, có những nghề nghiệp hiện tại đang hot nhưng 10 năm nữa có thể biến mất. Vì vậy, định hướng tốt nhất là trang bị kỹ năng.
- Dù tương lai con làm bác sĩ, lập trình viên hay nhà thiết kế, con vẫn cần đến: kỹ năng làm việc nhóm, tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và kỹ năng giao tiếp.
- Cha mẹ có thể rèn luyện cho con những điều này ngay trong bữa cơm gia đình thông qua việc cùng nhau thảo luận về một tin tức, hoặc giao cho con lên kế hoạch cho chuyến đi chơi của cả nhà.
5. Lắng nghe, tôn trọng và tuyệt đối không áp đặt
Sai lầm lớn nhất của định hướng sớm là cha mẹ biến ước mơ dang dở của mình thành gánh nặng trên vai con, hoặc ép con theo “nghề truyền thống” của gia đình dù con không thích.
- Hãy đóng vai trò là “người hoa tiêu” cung cấp thông tin, phân tích thiệt hơn, nhưng quyền quyết định cuối cùng phải là của con.
- Tôn trọng sự thay đổi. Trẻ lớp 6 có thể thích làm phi hành gia, nhưng lớp 9 lại muốn làm đầu bếp. Điều đó hoàn toàn bình thường. Quan trọng là qua mỗi lần thay đổi, con hiểu thêm một chút về bản thân.
Lời kết Định hướng nghề nghiệp từ cấp 2 không hề quá sớm, miễn là chúng ta làm đúng cách. Đó không phải là quá trình gò ép một cái cây non vào khuôn đúc, mà là việc cung cấp mảnh đất màu mỡ, tưới tắm đúng cách để cái cây đó tự do vươn rễ và phát triển theo cách rực rỡ nhất của riêng mình. Hãy bắt đầu bằng những cuộc trò chuyện nhỏ, bằng sự quan sát tinh tế và một trái tim rộng mở, cha mẹ nhé!
