Nhiều ba mẹ tin rằng khen con “thông minh”, “giỏi giang” là cách tốt nhất để xây dựng sự tự tin. Tuy nhiên, các nghiên cứu tâm lý học (đặc biệt là từ Giáo sư Carol Dweck của Đại học Stanford) đã chỉ ra điều ngược lại: Khen ngợi vào tố chất sẵn có đôi khi khiến trẻ sợ thất bại vì sợ mất đi cái mác “thông minh” đó.
Hãy cùng Tím thay đổi “công thức” khen ngợi với 4 nguyên tắc vàng sau đây:
1. Khen ngợi Quá trình, không khen ngợi Kết quả
Thay vì đợi đến khi con được điểm 10 mới khen, hãy khen ngợi sự nỗ lực, chiến thuật và sự kiên trì của con trong suốt quá trình học.
- Thay vì nói: “Con được điểm 10 Toán à, con giỏi quá!”
- Hãy nói: “Mẹ thấy con đã rất tập trung ôn tập suốt cả tuần qua. Sự kiên trì của con đã mang lại kết quả xứng đáng đấy!”
Khi tập trung vào quá trình, con sẽ hiểu rằng thành công đến từ sự nỗ lực, và dù kết quả có đôi khi không như ý, con vẫn có thể làm lại bằng cách cố gắng hơn.
2. Càng Chi tiết càng giá trị (Nguyên tắc “Soi kính hiển vi”)
Lời khen chung chung như “Tốt lắm”, “Tuyệt vời” thường trôi tuột qua tai trẻ vì chúng không biết mình đã làm tốt ở đâu. Một lời khen cụ thể sẽ giúp con định vị được hành vi đúng đắn của mình.
- Thay vì nói: “Con vẽ đẹp quá!”
- Hãy nói: “Mẹ rất thích cách con phối màu xanh và vàng ở góc bức tranh này, nhìn nó rất ấm áp.”
Lời khen chi tiết cho con thấy ba mẹ thực sự quan tâm và quan sát những gì con làm, từ đó tạo ra sự kết nối tình cảm sâu sắc.
3. Đừng biến con thành “Kẻ nghiện” lời khen
Nếu mỗi việc nhỏ con làm đều được tán dương nhiệt liệt, con sẽ có xu hướng làm mọi thứ chỉ để “săn lùng” lời khen từ người khác thay vì niềm vui tự thân. Tím gợi ý ba mẹ hãy dùng kỹ thuật Đặt câu hỏi ngược:
- Khi con khoe một bài văn hay, thay vì khen ngay, hãy hỏi: “Con cảm thấy thế nào khi hoàn thành bài văn này?” hoặc “Đoạn nào trong bài làm con thấy tâm đắc nhất?”.
Cách này giúp con học cách tự đánh giá và tự hào về bản thân, xây dựng nội lực vững chắc mà không cần phụ thuộc vào sự công nhận của người ngoài.
4. Tránh so sánh “Con nhà người ta”
Lời khen đi kèm với sự so sánh (ví dụ: “Con giỏi hơn bạn Lan rồi đấy”) là một cái bẫy. Nó dạy con rằng giá trị của mình nằm ở việc đứng trên người khác. Khi gặp người giỏi hơn, con sẽ dễ dàng cảm thấy sụp đổ và đố kỵ. Tím luôn khuyến khích học sinh: “Hãy chỉ so sánh con của ngày hôm nay với con của ngày hôm qua”.
Cách Gia sư Tím áp dụng tại eTeacher: Trong mỗi buổi học, gia sư của Tím không chỉ dùng lời khen để khích lệ. Tím dùng lời khen để phản hồi. Khi con giải được một bài toán khó, Tím sẽ hỏi: “Con đã dùng cách nào để nghĩ ra hướng giải này hay vậy?”. Việc xoáy sâu vào tư duy giúp con tự tin vào khả năng giải quyết vấn đề của mình, thay vì chỉ hài lòng với đáp án đúng.
Lời kết từ Tím: Lời khen đúng cách là món quà tuyệt vời nhất mà ba mẹ có thể tặng cho con mỗi ngày. Nó không chỉ là sự công nhận, mà còn là ánh sáng dẫn đường giúp con hình thành nhân cách và bản lĩnh. Hãy để mỗi lời khen của ba mẹ trở thành những viên gạch vững chắc xây dựng nên sự tự tin thực sự trong con.
